20 Kasım 2026, Cuma RSS YouTube'da izle
Risk ve Güvenlik

Yapay Zeka Bizim Deccalimiz mi?!

Yapay zeka kontrolden çıkarsa ne olur? Deccal'i kendi ellerimizle mi yaratıyoruz? Bu videoda yapay zekanın hizalama sorununu, ekonomik etkilerini ve otonom ajanların kapatılma riskini anlatıyorum. Deccal bir benzetme…

Videonun metni

Bölümde anlatılanların yazılı hâli.

Son zamanlarda nereye baksak yapay zekâyla üretilmiş bir içerik, işini yapay zekâ ile yürüten bir arkadaş, yapay zekâ ile neler yapılabileceğini anlatan bir makale görüyoruz. Ve açıkçası yaşadığımız şey biraz ürkütmeye de başladı. Yani bugün, daha birkaç yıl önce yedi-sekiz kişilik bir ekiple yapabileceğimiz pek çok işi, iki yapay zekâ ajanıyla yapabiliyoruz. Bu hem çok daha hızlı, hem de kıyaslanamayacak kadar düşük maliyetli.

Şimdi bir an için, freelance çalışan birinin küçük çalışma masasında olan şeyin milyonlarca şirkette gerçekleştiğini düşünün. Ve sonra şu soruyu sorun: Bir şirket aynı işi sekiz kişi yerine iki kişiyle yapabiliyorsa... diğer altı kişiye ne olacak?

Ama asıl merak uyandıran soru bu değil. Çünkü daha büyük bir problem var: Eğer makineler giderek daha fazla şeyi üretir, fakat insanlar giderek daha az gelir elde ederse...

makinelerin ürettiklerini kim satın alacak?

Burada hemen çok bilinen bir itiraz geliyor. “Her teknolojik devrimde aynı şey söylendi.” Evet, doğru. Sanayi Devrimi geldiğinde, makinelerin insanları işsiz bırakacağından korkuldu. Traktör tarım işçisinin yerini aldı. Bilgisayar milyonlarca büro işini ortadan kaldırdı. ATM’ler banka çalışanlarının yaptığı bazı işleri otomatikleştirdi. Ama bütün bunlara rağmen yeni meslekler ortaya çıktı. Dolayısıyla geçmiş bize önemli bir ders veriyor: Bir teknolojinin bazı işleri ortadan kaldırması, toplam istihdamın mutlaka azalacağı anlamına gelmiyor. Bugünkü ciddi araştırmalar da henüz “Yapay Zeka kitlesel işsizliği başlattı” demiyor. Uluslararası Çalışma Örgütü ILO’nun 2025 araştırmasına göre dünyadaki çalışanların yaklaşık dörtte biri, üretken yapay zekâdan bir ölçüde etkilenebilecek mesleklerde çalışıyor. Ama ILO’nun temel sonucu oldukça önemli: Çoğu mesleğin tamamen yok olmasından ziyade dönüşmesi daha olası. Hatta Haziran 2026’da yayımlanan kapsamlı ILO değerlendirmesi daha da ilginç bir şey söylüyor: Yapay zekânın verimlilik artışına ilişkin kanıtlar artık var. Fakat şu ana kadar geniş çaplı istihdam kaybı sınırlı. Yani henüz kıyamet başlamadı.

Fakat mesele burada bitmiyor. Çünkü yapay zekâyı önceki otomasyon dalgalarından ayırabilecek çok önemli bir özellik var. Sanayi Devrimi esas olarak insanın fiziksel gücünü ikame etti. Bu defa makine sadece kas gücünü değiştirmiyor. Bilgisayarlar rutin hesaplama ve veri işleme görevlerini otomatikleştirdi. Oysa yapay zekâ başka bir alana girdi: İnsan zihninin ekonomik değer ürettiği alana.

Yazıyor. Çiziyor. Programlıyor. Çeviri yapıyor. Analiz ediyor. Müzik üretiyor. Reklam hazırlıyor. Müşteri hizmetleri veriyor.

Ve giderek daha uzun iş zincirlerini kendi başına gerçekleştiren ajanlara dönüşüyor. IMF’nin hesaplamasına göre dünyadaki istihdamın yaklaşık yüzde kırkı yapay zekâdan etkilenebilir. Gelişmiş ekonomilerde bu oran yaklaşık yüzde altmışa çıkıyor. Bu oranların “işlerin yüzde kırkı yok olacak” anlamına gelmediğinin altını özellikle çizelim. Bir işin yapay zekâya maruz kalması başka şeydir. O işin tamamen ortadan kalkması başka şey. Ama yine de karşımızdaki dönüşümün ölçeğini gösteriyor. Üstelik gerçek kullanım verileri de otomasyon yönünde ilginç sinyaller veriyor. Anthropic’in yazılım geliştirme alanındaki beş yüz bin etkileşimi inceleyen 2025 araştırmasında, Claude Code kullanımının yüzde yetmiş dokuzu, “augmentation”, yani insana yardım etmekten ziyade, “automation”, yani işi doğrudan gerçekleştirme kategorisinde sınıflandırıldı. İşte “Yapay Zeka sadece yardımcı olacak” cümlesini fazla rahat kurmamamızın nedenlerinden biri bu.

Şimdi bir şirket sahibi olduğunuzu düşünün. Sekiz çalışanınız var. Maaş ödüyorsunuz. Sigorta ödüyorsunuz. Ofis gideriniz var. İzin var. Hastalık var. Eğitim var. Personel değişimi var.

Sonra size bir teknoloji geliyor. Ve diyor ki: “Bu işlerin önemli bir bölümünü iki kişi ve birkaç yapay zekâ ajanıyla yapabilirsin.” Üstelik yapay zekâ... uyumuyor, izin istemiyor, aynı anda yüzlerce iş yapabiliyor... ve marjinal maliyeti insan emeğine göre son derece düşük olabiliyor. Şirket açısından karar çok zor değil. Rakibiniz bunu yapıyorsa zaten sizin de yapmanız gerekiyor. Çünkü yapmazsanız maliyet avantajını rakibinize bırakıyorsunuz. Dolayısıyla burada şirketlerin kötü niyetinden söz etmiyoruz. Ekonomik teşviklerden söz ediyoruz.

Ve sorun tam burada başlıyor. Bir şirket için son derece rasyonel olan karar... bütün şirketler aynı kararı verdiğinde sistem açısından problem yaratabilir.

Modern ekonominin çok basit bir döngüsü var. İnsan çalışır. Gelir elde eder. Gelirinin bir bölümünü harcar. Bir başkasının ürettiği mal veya hizmeti satın alır. O harcama başka bir şirketin geliridir. O şirket çalışanlarına ücret öder. Onlar da başka şeyler satın alır. Ekonomi böyle döner. Çünkü çalışan aynı zamanda tüketicidir.

Şimdi bu döngünün içine son derece üretken bir yapay zekâ ekonomisi yerleştirelim. Şirketler daha az çalışanla daha fazla üretim yapıyor. Verimlilik olağanüstü yükseliyor. Ürünlerin üretim maliyeti düşüyor. Şirket kârları yükseliyor. Buraya kadar harika.

Ama eğer verimlilikten doğan gelir ağırlıklı olarak şirket sahiplerine ve sermaye sahiplerine giderken çalışanların toplam gelir payı düşerse...

İşte orada gerçek bir problemimiz var. Üretim kapasitesi artarken, kitlesel satın alma gücü aynı hızda artmayabilir. Ve yapay zekânın ekonomik geleceği hakkındaki belki de en önemli tartışmalardan biri şu soruda yatıyor: Yapay Zeka ne kadar zenginlik üretecek değil...

ürettiği zenginlik kime gidecek?

Asıl mesele işsizlik olmayabilir. Çünkü insanların tamamının işsiz kalması gerekmiyor. Daha gerçekçi problemler var: Ücret baskısı. Daha az çalışma saati. Daha az pazarlık gücü. Orta sınıf mesleklerin daralması. Ve özellikle mesleğe yeni başlayan insanların sistemin dışında kalması. ILO’nun 2026 değerlendirmesi tam da burada dikkat çekici bir risk tespit ediyor: Şu anda en belirgin tehlikelerden biri genç çalışanların istihdama giriş fırsatlarının aşınması. Bunun nedenini anlamak zor değil. Bir reklam ajansını düşünün. Eskiden... junior metin yazarı, junior tasarımcı, araştırmacı, sosyal medya çalışanı, video editörü... gibi pozisyonlara ihtiyaç vardı. Bugün deneyimli tek bir çalışan, yapay zekâ kullanarak bunların önemli bir bölümünü gerçekleştirebilir. Şirket açısından mükemmel.

Ama burada çok önemli başka bir soru ortaya çıkıyor: Bugünün junior çalışanını işe almazsak...

yarının senior çalışanını nasıl yetiştireceğiz? Bu yalnızca işsizlik problemi değil. Mesleklerin yetişme zincirinin kopması problemi.

Ama karşı tezi de ciddiye almak zorundayız. Dünya Ekonomik Forumu’nun 2025 Future of Jobs araştırması oldukça farklı bir tablo çiziyor. Rapora göre 2030’a kadar ekonomik, teknolojik, demografik ve çevresel dönüşümler yaklaşık doksan iki milyon mevcut işi ortadan kaldırabilir. Ama aynı dönemde yaklaşık yüz yetmiş milyon yeni iş ortaya çıkabilir. Yani net olarak yaklaşık yetmiş sekiz milyon ilave iş. Bu tahmin doğru çıkarsa “Yapay Zeka insanları işsiz bırakacak” şeklindeki basit senaryo gerçekleşmeyecek. İşler yok olacak. Ama başka işler doğacak. Nitekim tarım çalışanları, bakım hizmetleri, eğitim, teslimat ve inşaat gibi alanlarda büyük istihdam artışları bekleniyor. Fakat burada gözden kaçırmamamız gereken iki şey var. Birincisi, bunlar tahmin. İkincisi ise yeni işlerin ortaya çıkması, işini kaybeden kişinin otomatik olarak o işe geçebileceği anlamına gelmiyor.

Kırk beş yaşındaki bir grafik tasarımcıya: “Senin mesleğinde artık daha az insana ihtiyaç var ama sağlık hizmetlerinde yeni işler oluştu.” demek ekonomik istatistik açısından çözüm olabilir. Ama o insan açısından değildir.

Ve şimdi gelelim en rahatsız edici soruya. Diyelim ki yapay zekâ gerçekten beklediğimiz kadar gelişti. Bir şirket bugün yüz kişiyle yaptığı işi yirmi kişiyle yapabiliyor. Sonra on kişiyle.

Belki bir gün üç kişiyle. Üretim patlıyor. Maliyetler düşüyor. Mal ve hizmet bolluğu ortaya çıkıyor. Ama milyonlarca insanın emeğine eskisi kadar ihtiyaç duyulmuyorsa...

bu insanların geliri nereden gelecek? Çünkü ekonomi sadece üretim problemi değildir. Aynı zamanda bir dağıtım problemidir. Bir fabrika yılda bir milyon otomobil üretebilir. Ama otomobil satın alabilecek yüz bin insan yoksa fabrikanın teknolojik kapasitesinin pek anlamı kalmaz. Bir Yapay Zeka şirketi bir günde milyonlarca reklam üretebilir. Ama reklamı yapılan ürünü satın alacak insanlar yoksa... o reklamların ekonomik değeri nedir?

İşte Yapay Zeka çağının paradoksu burada ortaya çıkıyor: İlk kez kıtlık problemi yerine bolluğun dağıtılması problemiyle karşı karşıya kalabiliriz.

Peki ne olacak? Burada dürüst olmamız gerekiyor. Ne olacağını henüz kesin olarak kimse bilmiyor. “Kesinlikle insana ihtiyaç kalmayacak.” diyemeyiz. “Yeni işler her şeyi çözecek.” demek için de elimizde yeterli kanıt yok. Ama tartışılan çözümler belli. Vergi sistemlerinin sermaye ve yapay zekâ kaynaklı kazançlara göre yeniden düzenlenmesi. Sosyal güvenlik sistemlerinin güçlendirilmesi. Çalışma saatlerinin azaltılması. Verimlilik kazançlarının ücretlere yansıtılması. Yeni meslekler için büyük ölçekli eğitim programları.

Ve en radikal seçeneklerden biri: Evrensel temel gelir. Yani çalışıp çalışmadığına bakılmaksızın vatandaşlara belirli bir temel gelir sağlanması. Bunun ekonomik olarak sürdürülebilir olup olmayacağı, hangi ülkelerde uygulanabileceği ve enflasyon gibi yan etkileri dünya genelinde ciddi bir tartışma konusu. Ama bizim ülkemiz ve benzeri ülkeler için tehlike daha büyük gibi görünüyor. Yapay Zeka ekonomisi geliştikçe bu tartışmanın giderek daha fazla gündeme gelmesi elbette şaşırtıcı olmayacak. Çünkü eğer üretimin giderek daha büyük bölümünü sermaye ve makineler gerçekleştiriyorsa... gelirin yalnızca ücretli işe bağlandığı bir ekonomik sistem giderek daha fazla zorlanabilir.

Ve belki de en büyük yanılgımız şu. Biz sürekli şu soruyu soruyoruz: “Yapay zekâ benim işimi elimden alacak mı?”

Asıl soru: “Yapay zekânın yarattığı ekonomik değerin sahibi kim olacak?” Çünkü iki farklı gelecek mümkün. Birincisinde yapay zekâ üretkenliği artırır. Çalışma saatleri azalır. Ürünler ucuzlar. İnsanlar daha az çalışarak daha yüksek yaşam standardına ulaşır. Teknolojinin ürettiği refah geniş toplum kesimlerine dağılır. Bu, insanlık tarihindeki en büyük refah sıçramalarından biri olabilir. Tabii... kime göre, neye göre? O da belli değil.

Belki ikinci bir gelecek de mümkün olabilir. Üretkenlik yine artar. Şirketler yine büyür. Ekonomi yine daha fazla üretir. Fakat bu üretimin yarattığı gelir giderek daha küçük bir kesimde toplanır. O zaman ortaya teknolojik olarak inanılmaz derecede zengin...

ama ekonomik olarak giderek daha da eşitsiz bir dünya çıkabilir. Bugünkü veriler bize bu iki gelecekten hangisinin gerçekleşeceğini henüz söylemiyor. Ama bir şeyi oldukça açık biçimde söylüyor: Bunu yalnızca teknoloji belirlemeyecek. Vergi sistemleri belirleyecek. Eğitim sistemleri belirleyecek. Şirketlerin tercihleri belirleyecek. Devlet politikaları belirleyecek. Ve toplumların Yapay Zeka’nın yarattığı verimlilik kazancını nasıl paylaşmaya karar vereceği belirleyecek.

Belki yapay zekânın bize yönelttiği en büyük soru: “İnsanların işini makineler yapabilir mi?” değil. Çünkü cevabın giderek... evet... olduğunu görüyoruz.

Daha zor soru şu: İnsan çalışmak zorunda olmadığı bir dünyada yaşayabilir mi?

Ve ondan da zor olanı: Çalışmadığı zaman gelirini nereden elde edecek?

Çünkü yapay zekâ üretim sorununu çözerken... insanlık çok daha eski bir sorunla yeniden karşılaşabilir:

Paylaşım.

Lütfen siz de bu konudaki fikirlerinizi ve öngörülerinizi yorumlara yazın. Bir sonraki videoda buluşuncaya kadar, kanalımızı takipte ve sağlıkla kalın.